Бавуугийн Лхагвасүрэн

Гурван гүрэн гурван талаас нь залбиран байдаг их цаст Алтайн уулёын элгэн дэх Монгол улсын хи лийн 1-р баганын харалдаа торгон хилийн застав дээр хялалзсан олон од түгсэн хүйтэн шөнө “ Таны найз Лхагваа насан өөд болов. яаралтай ир” гэсэн цахилгаан авч билээ. Үнэмшмээргүй гэнэтийн мэдээ байдаг ч энэ “хутга” шиг мэдээ намайг бодох ухаангүй болтол оносон… Намайг хүүхэд шиг дагадаг найз минь надтай цуг явж монголын их уулсыг үзнэ гэж олон хоног хөл хөөрцөг болсон доо. Хөдөө явахын урьд орой надруу утасдаж – Ажил их би явж чадахаа байлаа… гэж дуу муутайхан ярьсан. Лхагваа явахаа болилоо гэхээр миний ч урам хугарсан. Гэхдээ бид хоёрын дундуур орох их хагацлын чимээ тийм ойрхон сонсогдож байсныг анзаарах сөгөө байсангүй. Яг явах өдрийн өглөө Лхагва эрт утасдаж – сайн яваарай гэж хэлсэн үгээр бид хоёрын нарны дор ярих яриа дууссан байна лээ…Лхагвааг би дагаж үгүйдээ бид 2-т утасаар ярилгүй өнжсөн өдөр арван хуруунаас цөөхөн байсан даа.Намайг явахад даралт нь байн байн 240 хүрч байсан.- би нэг л ядраад гэж хаяа хэлдэг ч үхэхийн тухай үг цухуйлгаж байгаагүй. Битүү цагаан цасан дундуур гарагсан жимээр баахан алхлаа.Зайчилсан хунгар миний бүсэлхийгээр татаж байв.



( Дэлгэрэнгүй... | 4 | Дурсамж | Лхагва Жагдалын | )

Монгол улсын төрийн соёрхолт яруу найрагч Бавуугийн Лхагвасүрэн оюутан ахуйдаа зохиолч Жагдалын Лхагва агсанд бичсэн нэгэн захидлыг толилуулж байна. Тэд монголын утга зохиолын нэгэн үеийн томчууд болон үлдэхийг тухайн үед хэн хэн нь төсөөлөөгүй нь лав.
1977 онд бичсэн энэхүү захидлыг Лхагваа гуай ихэд нандигнан байсан бөгөөд өөрийнхөө тэмдэглэлийн дэвтэрт бичиж хадгалсан байдаг.

“Их говийн зоригтон” Лхагва чи сайн уу? Би энүүхэнд чинь орших Эрхүүд “Интониция” хэмээх номыг орос багш дагаад хашигчиж суудаг болой. Энд улирлын байдал намар. Хүүхнүүдийн шалдан шилбэ шаварт будагдан алхаа нь хурдсах нь тэд бас намар руугаа яарчээ. Нутаг орон минь сайхан байгаа биз дээ. Зүүдэндээ л зөвхөн үздэг. Тэр сайхан оронг санахгүй байж яахан чадна.


( Дэлгэрэнгүй... | 8 | Дурсамж | Лхагва Жагдалын | )

ЗОХИОЛЧ Х. Болор- Эрдэнэ

Тээр жил гэрээрээ Архангайн рашаанд орохоор замд гарцгаав. Дөрвөн гэр бүлийн гурван машин. Гурван хүргэнээс бусад нь хүүхнүүд. Бид явсаар оройхон хэрд бороо зүсэрч эхлэхийн алдад төөрчихөв. Гэтэл яг хажуугаар улаан Иж дээр сундалдсан хөдөөгийн хоёр малчин залуу гүйцэж түрүүлээд өнгөрөхийн алдад ээж маань дуудаж зогсоогоод зам асуув. Өнөө хоёрын жолоон дээр суусан яралзсан цагаан шүдтэй улаан ягаан залуу нь яралзтал инээж байгаад хэлж байна. "Манайх энүүхэнд байгаа. Та хэд манайд очоод хоно оо. Бороо орж байна. Зам ч бүдэг байгаа. Өнөөдөртөө хүрэх газраа хүрнэ гэж байхгүй. Би маргааш замчилаад хүргээд өгье" гэж. Бид таньж мэдэхгүй хүн дагаад хаа хүрэхээ мэдэхгүй ч хүний олонд эрдээд дагаад шидчихэв. Хоорондоо ярилцана. "Хэрвээ дан гэр байвал сэжигтэй. Буухгүй шүү. Олон гэр байвал яахав хэдүүлээ майхан саваа асаагаад хоноод явъя".

Ингээд яралзсан цагаан шүдтийг дагаад гэрт нь хүрч очвол ярайсан таван цагаан гэр угтав. Бишүүрхүү нь дэндсэн хотын дотор санаатнууд гэрэвшингүй цувсаар дунд талын том гэрт орж цай хоолны бараа харав. Юу болов гэмээр энд тэндээс даруухан залуу охид ээлжилж орж ирээд юу юугүй ор дэр засаж, хоол унд өрж, хэдэн залуус нийлээд хонь мал төхөөрч гарав. "Өглөө хэдэн төгрөг нэхэж баллах бол?" гэлцэж байсан ч бид зочломтгой хөдөөгийн айлд үүр цайлгахаар шийдэцгээв.

Миний гарын алганаас ч том навчис хацар алгадан яг л бороо шиг шаагин унасаар. Урьд нь би навч ийм ширүүн унадгийг мэдээгүй байсан уу, эсвэл өнөөдөр өглөөний жиндүүхэн салхинд тэр навчис бээрсэндээ бөөн бөөнөөрөө унасан уу.
Унаж байгаа навчисын дор уйлаад л, нулимсаа арчаад л алхаад байлаа.
Үнэндээ дан савхин хүрэмтэйдээ салхинд жиндэж даарсангүй. Өглөө босоод зүрх шимшрүүлж, сэтгэл хоосруулсан тэр гунигт зурвасыг хүлээн авсандаа хамгийн их даарч явлаа.
2009 онд би гуравдугаар курсын оюутан байхдаа "Цог" сэтгүүл дээр дадлага хийлээ. Үнэндээ бол улиралд нэг гардаг сэтгүүлийн дадлага гэж юу байхав, юм шивнэ, эсвэл зума тоглонгоо ах эгч нарын ам чагнана, үе үе архи кофе хоёрт гүйсээр тэндхийн дэлгүүрийн худалдагч бүүр таньдаг болчихсон ямар сайндаа "Хүүхээд чи их уух юм аа тээ"гэж байхав дээ. Цэнд-Аюуш гэж нэг том амьтан адилхан нэг ангийнх байж бас энийг ингэ, тэрийг тэг гэж "даргална". Цэнд-Аюуш, Л.Хасар ах, Л.Ганзул ах гурав тэр үед "Цог" сэтгүүлд ажилладаг байсан юм.

Хамгийн сүүлд би аавыгаа хаана харлаа, хэзээ харлаа? Хаана? Хэзээ? -Авсан дотор байхад нь... Уншихад хүртэл хатуухан эхлэл байгаа биз?

Амьдрал ийм хатуу. Биш ээ биш, амьдрал биш, харин үнэн гэдэг ийм хатуу. Үнэн. Би тэгэхэд долоон настай байлаа. “Аавыгаа хармаар байна” гэж гуйсанд ээж минь намайг өргөсхийв. Би хар зөнгөөрөө бөхийж, ухасхийн хөдлөөд аавынхаа хацар дээр үнслээ. Аав минь! Үгүй дээ, бурхан минь! Бурхан минь би хэчнээн цочсон гээч! Би тэгэхэд хэчнээн цочсоныг мэдэх үү, та Бурхаан? Үгүй л болов уу даа. Та миний зүрхний цочроог, хамаг биеийн минь хаанаас ч юм бэ түрсэн тэр хүйтэн татвасхийлтыг мэдэрч чадаагүй л болов уу? Аавынхаа дээрээс тонгойн...

Тийм хүйтэнд би урьд нь хүрч байсангүй. Хүрэх хүрэхдээ халуухан, нялх уруулаараа шүү! Үхэлтэй анх учирсан минь тэр. Долоохон нас. Хав халуун, дулаан, зөөлөн хөнжилд нам унтаж байснаа гэнэт цочин сэрээд хүв хүйтэн ус руу нүцгэн биеэрээ уначих шиг л болж билээ, тэгэхэд. Тэр өдөр л би насанд хүрч, бодлогоширсон, гуниглуу, зөөлөн дуутай, эмзэг, гүнзгий нэгэн болж хувирсан...

Төвд судлалын тасгийн эрхлэгч доктор профессор Л.Хүрэлбаатар, ЭША Р.Отгонбаатар нарын хамт

Дараа нь 1993 онд Монголын нэвтэрхий толь зохиох ажил дууслаа гээд цөөн редактор үлдэж бусад нь өөр тасгуудад шилжин ажиллах болов. Л.Хүрэлбаатар багш “Лувсанжав багш, шавийг таньдаг хүн. Лу багшийн шавь нар юм хийдэг юм” гээд найдаж, их сургуульд төвд хэлний хичээл зааж байхын чамайг мэднэ хэмээгээд Төвд судлалын тасагтаа шилжүүлэн авч ажиллуулсан юм. Тэр үед бас Ланжоугийн газартай хамтран Төвд-монгол толь бичиг хийх асуудал байсан юм шигээ. Тэгээд намайг энцеклопеди дээр ажиллаж байсан толь бичиг хийх арга зүйтэй гэж давхар бодолцсон байх. Гэтэл төсөв хөрөнгө нь болсонгүй юу, толь бичгийн асуудал чимээ намжив. Тэгсгээд байтал Д.Цэрэнсодном, Л.Хүрэлбаатар багш нар хоорондоо ярилцаад Дара эх гэсэн сэдвээр судалгааны ажил хий, ер нь буддын утга зохиолын төрөл зүйлийн судалгаа руу орох нь зүйтэй гэж зөвлөлдөж чиглэл өгч, сэдэв зааж өгсөн юм.

Эжий минь жаргасан уу, зовсон уу гэж ахин дахин сэтгэлд ургадаг. Ааваас минь хойш энэ хорин жилд бүх хүүхдээ айл орон болгож, амьдрал ахуйтай нь хүний зэрэгтэй залгуулжээ. Тэгэхлээр хүн ёсны үүргээ сайн гүйцэтгэсэн хүнд ийм асуулт тавих нь илүү хэрэг.

Нутагтаа очиж, эжийдээ золгоод ирлээ. Талын Гурван улаан, Хүнгий голоор минь охин бид хоёрыг очсоноос хойш хоёр ч удаа халуун бороо хонон өнжин орж, чийг ханасан, нар тэгш говь маань ахин дахин нялхран сайхан зун боллоо. Урьд нь энд тэнд ганц нэгхэн гэр зэрэглээн дунд цайвалзан байдагсан бол одоо голоо даган айлууд хаяа хаяагаа даран буужээ. Сүрэг мал ч тэгш өсч. Сайн ямаатай нутгийн маань хишиг юм байх, айл айлын гадаа машин, мотоцикль сойлттой.

Их хайрхан, Хүнгий гол

            Аавын минь үлдээгээд явсан тэр л нутаг, буурь бууцан дээр аавын минь барьж байсан, бидний өсч өдөлсөн том гэрийг хасасхийгээд барьж, зүг зүгт тараад явчихсан арван үрийнхээ эргэж ирэхийг харуулдан суугаа эжий минь хорвоогийн олон олон өглөө, үдшийг хэнтэйгээ ярьж, яаж барж байсан юм бол оо!

УИХ-ын гишүүн, зохиолч Л.Одончимэд

 1958 онд манай говь нутагт урьд хожид байгаагүй сайхан зун болж найман сарын дундуур Хатанбулаг, Хөвсгөл, Улаанбадрах сумын залуучуудын урлаг спортын чуулга уулзалт Хөвсгөл суманд болоход оролцсон минь өнөө ч санаанд илхэн.

Хүмүүл, таана ханхалсан задгай талбайд бөмбөг тоглож гүйж, харайж савлуурт сонс эргэцгээж, барилдаж унаж ирсэн мориороо уралдаж оройд нь сумын умгархан улаанбуланд жүжиг концерт тоглож нийтийн бүжиг эргэцгээснийг огт мартамгүй. Хатанбулаг сумаас ирсэн Цэрэнжамц гэдэг хүн одоо боль гэтэл сонс эргэж билээ. Хөвсгөл сумын залуучуудын концерт эхлэх болоход хөх даалимбан тэрлэгтэй бүлтгэр борхүү гэрч ирээд цовоо цолгин дуугаар дуржигнуулан хөтөллөө. Тэр бас шүлэг уншлаа. Чухам хэний зохиол гэснийг одоо санахгүй байна.

Гэмпэлийн Цэдэвдорж

Зохиолч , яруу найрагч, сэтгүүлч Жагдалын Лхагвааг “Бодлын чулууны эрэлчин “ гэж нэрлэсний учир гэвэл манай говьд мана гартаам эрдэнийн чулуу малын хөлөөр шаргиж байдаг. тэр чулуугаар урчууд сайхан хөөрөг хийсэн нь хэн хүний олзуурхамаар гоёл, урлал эдлэл болдог аж. Түүн лүгээ Ж.Лхагва маань амьдрал дундаас бодлын чулуу түүсээр “Атга чулуу” гэдэг ном бүтээсэн нь уншигчдын талархал хүлээж байлаа.


( Дэлгэрэнгүй... | 0 | Дурсамж | Лхагва Жагдалын | )

Балжирын Догмид
“Монголын мэдээ” сонин
2000.4.19
.
Жагдалын Лхагвыг өөд болсноос нь хойш их хотын маань бүхэл бүтэн хороолол нэг л эл хульхан болсон мэт санагдаж, миний бие юм юман дээр ганцаарддаг байх шиг.
Хамгийн сүүлд Бавуугийн Лхагвасүрэн бид хоёр цагаан сарын шинийн гурванд Лхагвынд очин золгож охин Нарандуламаар нь патераа татуулснаас хойш дахин уулзсангүй. Нэлээд халамцуу Лхагва маань Лхагвасүрэн бид хоёрыг цахилгаан шатны үүд хүртэл үдэж өгөхдөө:

• Та хоёр ингээд намайг хэдэн хүүхнүүдтэй орхиод явж болж байгаа юм уу? гэж тоглоом шоглоомоор хэлээд нэг муухан инээмсэглэнхэн үлдсэнсэн. тэр бол бид хоёрын хувьд эцсийн уулзалт байж.

Дарамын Батбаяр

Амьдрал уран бүтээлийн их аянд бид тав нэг гал явлаа. Хэлэлцсэн юм шиг цуглаж хэн нэгнийхээ ачааг татлцаж, он жилүүдийн нуруу давж явсан юмсан. Гэтэл гэнэт:
Ханат гэрийнхээ хатавчаар гарч
Хадан гэртээ харьж одов Лхагваа анд
Хан тэнгэрт “Хулангийн тоос” үлдээж
Хатан дэлхийд “Алаг чулуу” асгаж орхиод
Хальж одов Лхагва анд Юутай гаслан. Ширээн дээр нь дутуу орхисон Жамуха роман хэвтэнэ. “Толгодын цаана ингэ буйлна” хүн таван од,галын таван толгой… таван юм бөр байдаг гэдэг ч худлаа л юм байна. Зургаа байх минь яалаа… Толгодын цаана ингэ буйлна.
Тэртээ 1971 оны 05-р сарын 28-ны өдөрсөн. Би телевизийн сургууль, хүүхдийн редакцид ажиллаж байсан юм. Ажил дээрээ байж байтал Лхагваа ороод ирлээ. Бид хоёр уржигдархан уулзсан хэр нь ойрын мөд уулзсан мэт ганганалдан уулзав. Нөгөөдрийн нэвтрүүлэгт “Нутаг” гэдэг өгүүллэгээ уншихаар явж байгаа нь тэр юмсанж. Хоол идсэн эсэхийг нь асуухад “үгүй” гэлээ.Гуанз хаасан байсан тул бид хоёр арын хаалгаар нь орж захиалчихаад хүлээж суухдаа уран зохиол л ярьж суулаа.


( Дэлгэрэнгүй... | 1 | Дурсамж | Лхагва Жагдалын | )

Д.Урианхай

Үргэлж биш ч үе үехэн
Үхтэл дутах чинь тарчлаах юм даа,Лхагваа минь
Шатрын бод шиг нөхөд чинь
Шалаа хурцтай өрөг тохиох өдөр
“Шар шүдэт үзэгдэнэ үү?” гэж сурагладаг асан
Шальгүй инээдтэй асуулт өнөөдөр
Монголын эрэл болж дээ.
“Үз” гэх мэт өвчсөн
Үр ганц охинтой чинь
“Биш” гэсэн мэт дайрсан
Бие мөн ханьтай чинь
Үглэлдэн нэг дэвтэвч
Үгүйлэхийн там “хуурай”-гаараа эргэнэ…
Толгодын цаана ингэ буйлна…
Тоонотын хаяаанд би уйлна…
Тоос нь ч хорохгүй харам хорвоод
Тоотой нөхөд минь л хорогдоно…
Үйл гэдэг дээ хөөрхий
Үүрч даахгүй зовлон орхих
Үлээхэд хийсэх жаргалаар л
Өлгий эсгэх нь халгамаар юм даа…


( Дэлгэрэнгүй... | 0 | Дурсамж | Урианхай Д | )

Төрсөн ах дүүсээс өөрцгүй сэтгэлд ойр дотно, мартаж боломгүй сайн нөхдийн нэг зохиолч Жагдалын Лхагва маань ертөнцийн мөнх бусыг үзүүлж халин одсоор саяхан 49 хоног нь өнгөрлөө. Ж.Лхагва эгэл жирийн атлаа аугаа их хүн байсныг урсан өнгөрөх цаг хугацаа харуулах биз ээ. Тэр дуунд агардаг шиг “хэндээ чнэг л зангаараа хээгүй гүдэсхэн аав, хань нөхөро “ байлаа . Ж.Лхагватай анх танитлцан нөхөрлөсөн үеэ санан үгүйлж дурсахдаа үзэг цаас нийлүүлэн энэхүү дурсамжийг тэрлэв.


( Дэлгэрэнгүй... | 0 | Дурсамж | Лхагва Жагдалын | )

Та бидний анд нөхөр , улсын эрхэм зохиолч Ж.Лхагва маань энэ хорвоод бурханы тааллаар ирээд мөн бурханы зарлигаар буцан одлоо. Тэр атаа жөтөө, алдар хэргэмийн аль алинаас хол хөндий байж, эгэл бус гавьяат хүмүүн хэрнээ эгэл хүмүүсийн адил аж төржээ. Хуурамч амьдралын ааш араншинг эрхий долоовор хуруугаараа имэрч үзсэн лугаа адил таньсан ч , шилбүүр унасан томоогүй хүүхдийн амьдралаар шувуу мэт дэндүү эрх чөлөөтэй дураараа жиргэж явлаа.


( Дэлгэрэнгүй... | 0 | Дурсамж | Лхагва Жагдалын | )

Яруу найрагч Долгорын Нямаа

Манай үеийн нэрт зохиолч,орчуулагч МЗЭ-ийн шагналт Жагдалын Лхагва ажил алба,уран бүтээлийнхээ ид насан дээр таалал төгсөн гэр бүл,үр хүүхэд, төрөл төрөгсөд,найз нөхөд,хамтран зүтгэгчид, орчин үеийн утга зохиолд том гарз учирлаа.

Ж.Лхагва 1942 онд Дорноговь аймгийн Хөвсгөл суманд малчны гэрт төрөөд, бага дунд сургууль,ЗХУ-ын Киевийн политехникийн дээд сургууль, М.Горькийн нэрэмжит УЗ-ийн дээд сургуулийн дээд курст төгссөн,шинжлэх ухаан, техник,хэл соёл,утга зохиолын өргөн мэдлэг, боловсролтой авъяаслаг мэргэжилтэн, уран бүтээлч байлаа.



( Дэлгэрэнгүй... | 1 | Дурсамж | Лхагва Жагдалын | )